Close

11 april 2018

Het populisme anno 2018

Populisme is al zo oud als de mensheid is georganiseerd. In feite wil populisme niets anders zeggen dan het electoraat of de achterban naar de mond praten, zeggen wat men horen wil om de massa organiseren.

Populisme maakt hier in onze moderne natiestaat pas relatief laat zijn opmars. In de jaren zestig van de 20steeeuw was korte tijd boer Koekoek met zijn Boerenpartij het gezicht van het populisme in Nederland. Kort na de eeuwwisseling zien we Pim Fortuyn met zijn LPF, even later gevolgd door Rita Verdonk met haar Trots op Nederland en Geert Wilders met zijn Partij voor de Vrijheid en nu Thierry Baudet met het Forum voor Democratie als voorvechters van het populisme.

Deze populistische partijen hebben een aantal overeenkomsten. Ze zijn allemaal tegen de zogenaamde politieke en bestuurlijke, aldus hen corrupte elite, die in hun ogen alleen het eigenbelang dienen. Zij, de populisten, zijn de enige ware volksvertegenwoordigers, zij zijn de enigen die het beste met het volk voorhebben en de stem van het volk vertegenwoordigen. Blijkbaar is het volk in zijn geheel rechts nationalistisch.

Een van de architecten van het hedendaagse populisme is Steve Banon, de nazifluisteraar. Voormalig hoofd van het uiterst rechtse opiniemedium Breitbart, de spreekbuis en souffleur van de Amerikaanse rechts nationalistische en neonazistische Alt Right beweging en drijvende kracht achter de electorale overwinning van president Trump.

In dit nieuwe populisme is politieke correctheid een obstakel. Politieke correctheid, of liever de sociale conventies daar moet men zich van ontdoen. Racisme, wat na de elf september aanslagen van 2001 ook buiten de kuikentafelgesprekken plaats mag vinden, lijkt in dit populisme een norm te zijn geworden. En zoals reguliere media en wetenschap in dit populisme als “nepnieuws” mogen worden afgeschilderd, zo mag en zal de populist zijn racisme ontkennen, en iedere bevraging van zijn onverbloemde racisme bestempelen als laster.

Dit nieuwe populisme heeft een ijzersterk geloof in het kapitalisme. Geïnspireerd door het werk van de Russisch/Amerikaanse politiek activiste Ayn Rand (1905-1982) propageren de nieuwe populisten, gelijk hun Amerikaanse evenknieën het laissez faire kapitalisme. Reagan zei het al, eveneens geïnspireerd door Rand, in 1981 tijdens zijn inhuldigingsspeech middenin de economische crisis van de eerste helft van de jaren ’80, ‘government isn’t the sollution to the problem, government is the problem.’ Daarmee insinuerend dat de economische crisis toch vooral was ontstaan door overheidshandelen. Waar Reagan nog een rol, zij het een kleinere, weggelegd zag voor de overheid zag Rand het liefst een maatschappij in zijn geheel geleid door het kapitalisme, zeg maar een marktgeleide samenleving.

Of het FVD gelijk zo een omnipotente rol voor het kapitalisme ziet weggelegd is mij nog niet duidelijk maar hun visie op de sociale conventies, politieke correctheid en racisme lijken één-op-één te zijn overgenomen van hun Amerikaanse Alt Right collega’s.

Eveneens een typisch Amerikaans fenomeen wat lijkt te zijn overgewaaid in het kielzog van het nieuwe populisme is het complot-denken, het geloof in de complottheorieën. Zo zou John F. Kennedy door de CIA zijn vermoord, heeft de maanlanding nooit plaatsgehad, leeft Elvis nog, vergiftigd de overheid haar burgers via de zogenaamde “chem trails”, willen buitenaardse wezens onze planeet innemen en, het laatste nieuwe stokpaardje van deze zogenaamde kritische denkers; de aarde is niet rond maar plat.

 

Als je maar lang genoeg roept dat de gangbare media liegt, dat de wetenschap een spreekbuis is van de grote machthebbers achter de zogenaamde nieuwe wereldorde, die de mensheid uit wil roeien, is het niet vreemd dat er mensen zijn die zo’n beetje alles in twijfel gaan trekken. Wat heet, als leugen bestempelen. En zo hebben wij dan in Nederland, in 2017, onze eerste internationale “flat earth conference” gehad.

Nu niet bepaald iets om trots op te zijn mij dunkt. Of FVD zover zal gaan om de platte aarde “theorie” aan te hangen weet ik niet. Baudet mag dan graag gezien worden met Amerikaans beroepsracist Jared Taylor, of hij zich zo snel zal inlaten met beroepsidioot Alex Jones, het gezicht van de Amerikaanse complottheorieën betwijfel ik. Jones heeft overigens wel een gretig oor gevonden in de persoon van Donald Trump, maar dat terzijde.

Toch is het complet-denken het FVD niet geheel vreemd. Zo zijn zij van mening dat klimaatverandering en het broeikaseffect leugens zijn, of zoals Baudet het zo Amerikaans duidde in een van de debatten, ‘een hoax!’

Of het FVD hier in Nederland ooit zo’n aardschok teweeg kan brengen zoals Banon’s Trump dat in Amerika heeft gedaan valt te betwijfelen, simpelweg omdat FVD hier niet een van twee partijen is.

Daarnaast schrijft de geschiedenis ons voor dat het populisme is gedoemd om te mislukken en de populist gedoemd om te falen. Boer Koekoek en zijn rechts nationalistische Boerenpartij bleken een grote aanfluiting. Eind jaren ’60 boekte de Boerenpartij bij de lokale en provinciale verkiezingen grote overwinningen, maar al snel kwam aan het licht dat een redelijk aantal van de verkozen vertegenwoordigers een nazi/NSB verleden bleken te hebben. Dit stak een stok in de wielen van een grote overwinning op landelijk niveau waar het aantal behaalde zetels relatief beperkt bleef. Niet veel later hebben we het inmiddels klassieke beeld waargenomen van een rechts populistische partij die in elkaar stort vanwege onderlinge ruzies en algehele incompetentie.

Zoals eind jaren zestig een ontevreden samenleving, ontstemd over de gevoelde kloof tussen de politiek en het volk zich aangetrokken voelde tot Boer Koekoek, zo voelde de samenleving zich eind jaren negentig op eenzelfde wijze aangetrokken tot Pim Fortuyn en zijn LPF, en het bleek een herhaling van zetten. Een flamboyant leider die zich afzet tegen de heersende politieke klasse die, aldus de populist, geen enkele binding met het volk meer heeft en de populist, doordrenkt van volkse lusten en noden zal zich voor het volk inzetten en hardmaken teneinde de perfecte (dus vooral witte en christelijke) samenleving te creëren. Fortuyn zelf heeft de Tweede Kamer Verkiezingen van 2002 niet gehaald, maar zijn LPF wel. Ook de LPF kenmerkte zich door ongekende incompetentie en kinderachtige interne strijd. De partij houdt het nog geen jaar vol in het kabinet voordat het ten onder gaat en in haar val het hele kabinet meesleurt. Daarna fungeert een uitgedunde versie van de LPF nog even als oppositiepartij maar is dan al geen speler van belang meer. Ook op regionaal en lokaal niveau zakt de partij weg in de vergetelheid. Vandaag de dag schijnt alleen Eindhoven nog een LPF-fractie in de gemeenteraad te hebben.

Ondertussen wil ik graag de kanttekening maken dat de NSB voor de Duitsers destijds een enorm hoofdpijn dossier was, precies ook vanwege het uiterst kinderachtige interne geruzie tussen de partijbonzen. Het lijkt een rode draad voor de uiterst rechtse partijen.

Dan zijn daar nog de VVD-afvalligen Rita Verdonk en Geert Wilders. Rita had haar Trots op Nederland vrij snel de grond in geboord en verdween daarmee van het toneel. Wilders doet het iets beter, immers zit hij nog altijd in de oppositie. En dat is ogenschijnlijk zijn redding, want ook zijn PVV oogt nu niet bepaald als het toonbeeld van politieke en bestuurlijke competentie. Bij de laatste landelijke verkiezingen werd door Arjen Lubach gekscherend herhaaldelijk de vraag gesteld, ‘maar Geert, hoe dan?’ Hiermee de draak stekend met het feit dat Geert Wilders kort tevoren met een partijprogramma op de proppen was gekomen van welgeteld 1 enkel A4tje. Had hij in de formatie plaats mogen nemen was de PVV waarschijnlijk net zoals de voorgangers door incompetentie en interne ruzies geïmplodeerd. Bij de lokale verkiezingen onlangs haalden een aantal PVV’ers op negatieve wijze de landelijke media en moesten uiteindelijk het veld ruimen. Zowel bij de Boerenpartij als bij de PVV lijkt het extreemrechtse gedachtegoed toch een struikelblok.

En nu is er het FVD, en weer zien we een herhaling van zetten. Interne ruzies hebben de partijtop nu alweer uitgedund en extreemrechtse en racistische uitspraken tenminste 1 lokale kandidaat de politieke kop gekost. Wat voor een circus het zal worden de komende verkiezingen laat zich makkelijk raden en dat ook het FVD geen lang leven beschoren zal zijn vanuit historisch perspectief eveneens.

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *