Close

7 januari 2012

Trends in de landbouwsector

In 2010 heb ik voor Trendbureau Overijssel onderzoek gedaan voor de toekomstverkenning landbouw. De scenario-analyse leverde input voor onze eigen trendanalyse en inzicht in de belangrijkste drivers voor de scenario’s. Er zijn veel scenariostudies met betrekking tot het onderwerp landbouw te vinden, zowel op nationaal als internationaal niveau. Onderaan deze pagina is het overzicht van de publicaties die ik heb gebruikt voor de scenario-analyse landbouw voor Trendbureau Overijssel. Maar nu eerst een overzicht van trends voor de landbouwsector:

Demografisch

  • De wereldbevolking neemt tot 2015 toe met ongeveer 1 % per jaar, en zal in 2050 waarschijnlijk 9 miljard mensen omvatten. Dit heeft grote consequenties voor onze voedselvoorziening.
  • Nederland krijgt te maken met bevolkingskrimp, vergrijzing en er komt een grotere allochtone bevolkingsgroep. Op het platteland zijn vooral de gevolgen van de sterke vergrijzing en een trek van hoogopgeleiden en jongeren naar de steden te merken. Een afname van het aantal huishoudens zou kunnen leiden tot meer ruimte voor natuur en landbouw.
  • Het aantal mensen in dat werkzaam is in de agrosector neemt af. Er is zelfs sprake van een opvolgingsprobleem in Nederland: De komende vijftien jaar gaan tussen de 17.000 en 19.000 boerderijen in de verkoop. Veel jongeren zien weinig in het runnen van een boerderij. De matige verdiensten zouden daar de reden voor zijn, vooral bij kleine ondernemingen. (Bron: NOS, 2010)

Economisch

  • De groei van de wereldbevolking en toenemende consumptie per inwoner leiden tot een sterk groeiende mondiale schaarste aan voedsel, energie, grondstoffen en schoon water. Prijzen van voedsel, water en energie zullen stijgen.
  • De schaarste aan voedsel kan er toe leiden dat Nederland meer voedsel gaat produceren voor de wereldmarkt, of juist voor eigen land
  • Door de toenemende schaarste komt er een meer dringende vraag naar duurzame energie en decentrale opwekking. Dit biedt kansen voor het bedrijfsleven Of de agrosector een rol gaat spelen in de energievoorziening is afhankelijk van de prijsverhouding tussen fossiele en biobrandstoffen.
  • Bedrijfsmatig gezien is er een spanning tussen ontwikkelingen naar schaalvergroting aan de ene kant en schaalverkleining aan de andere kant:  grootschalige bedrijven gaan steeds meer kostenefficiënt werken en produceren in bulk voor de wereldmarkt, vooral China en India. Kleinere bedrijven richten zich op maatschappelijke dienstverlening en verbrede landbouw: Horeca, toerisme, zorg, retail en landschapsonderhoud en waterberging zijn hoofdproducten. Klanten zijn consumenten en regionale overheden. Producten als melk, vlees en aardappelen zijn  bijproducten en worden verkocht als vers, biologisch streekproduct.

ThinkstockSociologisch

  • Nederlanders (vooral stedelingen) voelen zich minder betrokken bij natuur, vooral als deze niet zichtbaar is.
  • Consumenten krijgen steeds meer diverse voorkeuren, aan de ene kant is er vraag naar betaalbare producten. Aan de andere kant lijken steeds meer mensen waarde te hechten aan dierenwelzijn en milieubewustzijn. De vraag is of mensen ook meer willen betalen voor producten die duurzaam geproduceerd zijn.

Technologisch

  • Technologische vernieuwingen maken meer aanbod, schaalvergroting en kostenverlaging mogelijk. Robotisering zou een oplossing kunnen bieden aan de dreigende tekorten aan arbeid in de landbouwsector. In deze post ga ik verder in op technologische ontwikkelingen die relevant zijn voor de landbouwsector.

Ecologisch

  • De biodiversiteit in Nederland, en over de rest van de wereld, gaat achteruit. Door toenemende klimaatverandering wordt waterbeheer steeds belangrijker bij landgebruik.
  • Enkele andere ecologische bedreigingen voor de Nederlandse landbouw zijn: verzilting, bodemdaling, water- en bodemkwaliteit.

Politiek en wetgeving

Beleid heeft een enorme impact op de landbouwsector. Vooral internationaal beleid is belangrijk, omdat de Nederlandse agrosector sterk op het buitenland is gericht. Het nationale beleid is veelal een uitwerking van EU-beleid. Denk bijvoorbeeld aan:

  • Liberalisatie van het handels- en landbouwbeleid (waaronder afschaffing melkquotering en aanpassing suikerbeleid)
  • EU-uitbreiding
  • Strengere eisen op het gebied van diervriendelijkheid, veiligheid, gezondheid
  • Wetgeving en stimulering op het gebied van alternatieve energiebronnen
  • Regelgeving omtrent technologische ontwikkelingen
  • Beleid op het gebied van milieu, natuur, landschap en waterbeheer

Ruimte

  • Nederland is een dichtbevolkt land en er is sprake van een concurrerende vraag om ruimte in Nederland. In 2003 bestond ruim 68,3 % van het Nederlandse landoppervlak uit  landbouwgrond, volgens het CBS. De economische betekenis van de agrosector blijft groot, maar neemt in relatieve zin geleidelijk af. Landbouw wordt dus steeds minder bepalend voor het ruimtegebruik in Nederland. Landbouw concurreert bijvoorbeeld met de vraag om ruimte naar woningen, recreatie en natuur.
  • Mocht de trend naar alternatieve energieopwekking doorzetten, zal dat ook meer ruimte vragen dan de gangbare energievoorziening uit fossiele bronnen.
Bronnen:
Scenar 2020, European Commission (2006)
Voor Boeren, Burgers en Buitenlui, Raad voor het Landelijk Gebied (2002)
Braakliggend Veld, Raad voor het Landelijk Gebied (2009)
Waar de landbouw verdwijnt, Ruimtelijk Planbureau (2005)
Alternative futures of rural areas in the EU, Lei Wageningen UR (2009)
Landbouwverkenning Provincie Friesland tot 2020, LEI Wageningen UR (2009)
Technologische verkenningen agrosector, Animal Sciences Group Wageningen UR, 2009
De agrarische sector in Nederland naar 2020, Lei Wageningen UR (2009)
Perspectieven voor de agrarische sector in Nederland, Lei Wageningen UR (2005)