Close

1 februari 2016

De wederkerige relatie tussen science fiction en science fact

van scifi naar wetenschap en vice versa

scifiscifact-raket

Ziet u de gelijkenissen? Alle drie deze raketten zijn inmiddels iconisch. Vooral zo de middelste en de kans is groot dat wanneer u aan een raket denkt het deze raket is die in uw gedachten naar voren komt. In dit blog zal ik laten zien hoe deze raketten met elkaar verbonden zijn en hoe ze elkaar gevormd hebben. Er bestaat overlap tussen science fiction en science fact. Vaak beïnvloeden ze elkaar, soms zelfs cyclisch. Dit blog behandelt het thema ruimtereizen. Beginnend bij science fiction schrijver Jules Verne, zijn effect op de wetenschapper Werner Von Braun die op zijn beurt striptekenaar Hergé beïnvloedde en terug naar Von Braun en Verne.

In 1865 verschijnt de eerste druk van Jules Verne’s “De la terre à la lune,” ofwel “Van de aarde naar de maan.” Het verhaal speelt zich af in de VS, in de tijd vlak na de burgeroorlog (1861 – 1865) en is gecentreerd rondom de leden van een schietvereniging in Baltimore in de staat Maryland. De schietclub is gespecialiseerd in het ontwikkelen van nieuw wapentuig, in het bijzonder kanonnen. De directeur van de club, de heer Barbicane, komt met de idee om een kanon te ontwikkelen dat een projectiel naar de maan kan schieten. Een Frans avonturier genaamd Michel Ardan sluit zich bij de groep aan vanuit de wens als passagier in het projectiel mee te reizen en uiteindelijk zullen Ardan, Barbicane en kapitein Nicholl gedrieën zich succesvol laten lanceren. Wil men weten hoe het de ruimtereizigers afgaat, zal men het vervolgboek “Autour de la lune” uit 1870 en eveneens van de hand van Verne moeten lezen.

Deze twee boeken van Verne, zoals meer van zijn werken, hebben een bijna profetisch karakter. Verne heeft deze twee verhaallijnen niet volledig uit zijn duim gezogen. Hij heeft een aantal gedegen berekeningen gemaakt om het verhaal van ruimtereizen te onderbouwen. In de loop der jaren zijn deze berekeningen door verschillende wetenschappers onder de loep genomen en het blijkt dat Verne er op een aantal punten niet ver naast zat. Zo is de lanceerplek in het boek nog geen 100 km verwijderd van Cape Canaveral, waar later de NASA onder andere de Apollo Missies zal lanceren en lijkt de capsule uit de Apollo Missies qua afmetingen erg veel op die uit Verne’s boeken.

Laten we eens kijken naar de NASA en deze Apollo Missies. De drijvende kracht hierachter was dr. Werner Von Braun, oud nazi en als SS officier tijdens de Tweede Wereldoorlog (1939 – 1945) verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de Duitse V1 en V2 raketten, de eerste ballistische raketwapens ter wereld. Von Braun, geïnspireerd door onder andere de verhalen van Verne, had één enkel doel voor ogen en dat was de ontwikkeling van ruimtereizen voor de mensheid. Dit was niet alleen zijn doel maar ook zijn passie en droom. Als kind al speelde hij met zelfgemaakte raketjes en later heeft hij er zijn universitaire carrière aan gewijd, een studie rakettechnologie en een proefschrift in de fysica. Het Duitse naziregime had weinig oor naar ruimtereizen, maar naar het aanwenden van deze technologie in de wapenindustrie wel.

En zo geschiedde het dat Von Braun zijn onderzoeken verder uit kon voeren en hieruit voort kwamen de eerder genoemde V1 en V2 raketten die dood en verderf zouden zaaien in de wijken van London. Ook de geallieerden waren onder de indruk van deze rakettechnologie, waarin zij zelf niet hadden geïnvesteerd en na de oorlog werd Von Braun en zijn team via Operatie Paperclip naar de VS gesmokkeld. Hier konden zij doorwerken aan de verdere ontwikkeling van rakettechnologie. Nog altijd werkte Von Braun vanuit zijn droom van ruimtereizen en weer werden zijn creaties ingezet in de wapenindustrie. Pas als de Sovjet Unie in oktober 1957 de Spoetnik satelliet lanceert en daarmee effectief het startschot is gegeven voor de “Space Race” komt Von Braun’s droom dichterbij. In juli 1969 zal het zijn Saturn-5 raket zijn, die de aandrijving vormt voor de eerste maanlanding van de Apollo-11 Missie.

Von Braun’s V2 raket

Von Braun’s V2 raket (bron: Bundesarchiv)

 

In tal van science fiction verhalen zal dit type raket terugkeren. Bijvoorbeeld Hergé’s “Mannen op de Maan” (Kuifje) uit 1954. Tien jaar na de eerste lancering van de V2, drie jaar voor aanvang van de Space Race en vijftien jaar voor de lancering van de Apollo 11 Missie.

 

 

Hergé’s raket uit Kuifje (bron: tintin.com)

Hergé’s raket uit Kuifje (bron: tintin.com)

 

In het beeld dat Hergé creëerde is het overigens niet alleen de raket die doet denken aan de V2, ook de stellage om de raketten lijkt een terugkerend fenomeen. Laten we eens kijken naar de Apollo 11.

 

 

 

 

 

 

Apollo 11 (bron: NASA)

Apollo 11 (bron: NASA)

De gelijkenissen tussen de V2 en de raket van o.a. Hergé zijn onmiskenbaar. Op die wijze lijkt science fiction een aantal wetenschappers beïnvloed te hebben, waaronder niet in het minst Werner Von Braun, die op zijn beurt weer talloze artiesten heeft beïnvloed. Vandaag de dag, wanneer we spreken over raketten, is de rood en wit geblokte raket van Hergé’s Kuifje vaak de eerste die ons voor ogen komt. Het is goed om te weten dat Hergé zijn raket gebaseerd heeft op Von Braun’s V2 raket, die op zijn beurt beïnvloed is door Jules Verne. Van SciFi naar SciFact naar SciFi, enzovoorts en zo verder.

 

 

Verder lezen: Vier redenen om science fiction serieus te nemen

Als je wil leren hoe jouw organisatie Science Fiction in kan zetten om beter te presteren, lees dan hier meer